7 Mart 2012 Çarşamba

Şerifler Yalısı

Emirgan da sahil yolu üzerinde bulunan Şerifler Yalısı, Boğaziçin de 18. yüzyılda gelişen sivil mimarlığın temsilcisi olarak bugün hala ayakta kalmış ender yalılardan biridir. Aynı zamanda Rumeli yakasının en eski ve iç süslemeleri bakımından en dikkate değer yalısı olarak da bilinir. 1782 yılında yapıldığı tahmin edilen yapıdan bugüne yanlızca selamlık divanhane kalmıştır. Osmanlı Barok döneminin özelliklerini yansıtan ahşap yapı, 1850-1860 arasında tamamen değişikliğe uğramıştır. Bugünkü selamlığa 1900 lü yıllarda bir asma galeri ile bağlanmış bulunan 900 metrekare genişliğindeki 3 katlı büyük harem dairesi de 1940 larda sahil yolunun genişletilmesi sırasında yıkılmıştır.

Emirgan Şerifler Yalısı Tarihçesi; 1778 yılında I.Abdülhamitin emri üzerine Emirgan Mahallesi kurulur, arazinin bir kısmı vakfedildikten sonra, diğer kısmı da parsellenerek halka dağıtılır ve ilk yalılar yapılmaya başlanır. Yerleşmeyi özendirmek için I.Abdülhamit burada karısı Hümaşah Kadın ve oğlu Mehmet anısına bir cami, bir meydan çeşmesi, bir hamam ve dükkanlar yaptırır.

Bugün Şerifler Yalısı olarak bildiğimiz yapının ilk temeli de o dönemde atırlır. Yalının yapım tarihi ve ilk sahibi kesin olarak saptanamamakla birlikte, dönemin Bostancıbaşı Defterlerindeki kayıtlara bakıldığında, yalının 1791-1810 yılları arasında Hazine-i Hümayun Başyazıcı Fevzi Beyzade Mehmet Beye ait olduğu anlaşılıyor ve yine bu kişi tarafından yaptırılmış olduğu tahmin ediliyor. Sedat Hakkı Eldem, 1781de yapılan Emirgan Camisinin hemen yanında bulunan yalının da aynı yıllarda, olasılıkla 1782-1785 yılları dolaylarında inşa edilmiş olabileceğini belirtiyor. 1810 yılına kadar Fevzi Beyzade Mehmet Beye ait olan yalı, 1850-1860 senelerinde tamemen değiştirilmiş veya yeniden inşa edilmiş.

19. yüzyılda, bir dönem Osmanlı meclisinde Hicaz temsilcisi olan Mekke Şerifi Abdiilah Paşa (1845-1908) tarafından satın alınan yalı, bu nedenle de “Şerifler Yalısı” olarak tanınıyor.

Abdiilah Paşa ölünce yalı varislerine kaldı; kızı ve torunları yapıyı Sait Çiftçi ailesine sattı. Onun ölümünden sonra Şerifler Yalısı bir süre kendi kaderine terk edildi. 1971 yılında T.C.Kültür ve Turizm Bakanlığı tarfından Sait Çiftçi varislerinden satın alınarak Türk İslam Eserleri Müzesine bağlandı. 1980lere kadar mimarlar Mustafa Ayaşlıoğlu Mualla Anhegger ve Hüsrev Tayla tarafından onarıldı. Türk İslam Eserleri Müzesi ile Divan Edebiyatı müzesinden sağlanan eşyalarla döşendi ve müze haline getirildi. 2001 yılında eserler soyulma tehlikesine karşı Topkapu Sarayına ve Türk-İslam Eserleri Müzesine taşındı, üç padişah elbisesi, sedef işlemeli kavuklar, halı ve kilimler, tarihi cam ve porselenler koruma altına alındı. Ancak Aralık 2003te yalıya giren hırsızlar, tarihi yalının çeşmeleri, ayaklı yalağı ve çeşme aynası gibi demirbaşlarını yerlerinden sökerek götürüldü.

2006 yılında ise Şerifler Yalısı, Kültür ve Turizm bakanlığı tarafından Tarihi Kentler Birliği ile ÇEKÜL Vakfının ortak kullanımına verilmiştir. Yalının Bendegan bölümü ve bahçesi yapının kimliğine uygun biçimde özenle düzenlenereki, Tarihi Kentler Birliğinin merkezi olarak hizmet vermektedir.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder